Üzlemeli Pilav Tarifi: Urfa Usulü Etli Pilav

Üzlemeli pilav, Şanlıurfa ev mutfağında et ve pirincin birlikte kavrulup suyla pişirildiği doyurucu bir ana yemektir; “üzleme” sözcüğü, yemeğin sonradan özlenmesini anlatır. Pirinç, küp doğranmış et ve sade yağın bir araya geldiği bu tarif, tek kapta hazırlanan bir karışık pilav olarak tanımlanır. Beş kişilik bir tencere için yaklaşık 50 dakika ayrılır.
Üzlemeli pilav nedir, nasıl bir yemektir?
Üzlemeli pilav, adından da anlaşılacağı gibi içinizi ısıtan bir pilavdır. Et önce kavrulur, ardından pirinç ve su eklenir; hepsi aynı tencerede pişer. Sonuç, kaşıkla yenen değil çatala alınan bir pilavdır.
Şanlıurfa’da bu tür pilavlar genellikle öğle yemeğinde yapılır. Yanına yalnızca yoğurt veya turşu konur. Etin kendi suyu pirince geçtiği için ayrıca sos hazırlamaya gerek kalmaz.
Sofra kurulumu da bu yüzden sade tutulur. Pilavın yanına bir salata ve bir kase yoğurt konur. Ekmek, pilavın yanında fazla yer tutmaz. Bu sade düzen, yemeğin kendi lezzetine odaklanılmasını sağlar.
Tek kapta pişmesi, yemeği pratik kılar. Tencere ateşin üzerine konur ve uzun süre karıştırılmaz. Bu özellik, özellikle kalabalık evlerde işleri kolaylaştırır.
Pilavın pişme süresi boyunca tencerenin kapağı açılmaz. Açılan kapak, buharı kaçırır ve pirincin pişmesini geciktirir. Bu yüzden süreyi bildiğiniz bir saate göre ayarlamak gerekir. Kontrol, ancak ateş kapatıldıktan sonra yapılır.
Üzlemeli pilav hangi malzemelerden yapılır?
Ölçüler, etin pirince lezzetini verecek kadar yer tutmasına göre belirlenir. Et miktarı azaltılırsa pilav sadeleşir, çoğaltılırsa ana yemeğe dönüşür. Aşağıdaki liste beş kişilik bir tencere içindir.
- 500 gram baldo pirinç
- 350 gram kemiksiz kuzu eti, küp doğranmış
- Üç su bardağı et suyu veya sıcak su
- Dört yemek kaşığı sade yağ
- İki adet kuru soğan, yemeklik doğranmış
- İki yemek kaşığı domates salçası
- Bir çay kaşığı kimyon
- Yarım çay kaşığı karabiber
- Bir çay kaşığı tuz
Pirinç seçimi bu pilavda belirleyicidir. Tane yapısı sağlam pirinçler uzun pişirmede dağılmaz; Karaca Dağı pirinci bu açıdan tercih edilebilir. Yerli taneler, suyu dengeli çektiği için pilavın kıvamını korumaya yardımcı olur.
Et suyu yerine sıcak su kullanılabilir. Bu durumda salça ölçüsü yarım yemek kaşığı artırılır. Etin kendi yağı, pilavın lezzetini büyük ölçüde belirler.
Kemiksiz et yerine kemikli parça kullanılacaksa su ölçüsü artırılır. Kemik, pişme sırasında ek sıvı ister. Ayrıca kemikli etin pişme süresi biraz daha uzundur. Servis öncesinde kemikler ayrılır, yalnızca et kalır.
Bu pilav neden bu adı almıştır?
Yöresel ağızda “üzlemek”, bir şeyin özlemini çekmek anlamına gelir. Yemeğe bu adın verilmesi, pilavın yapıldıktan sonra akıllarda kalmasından kaynaklanır. Aynı mantıkla “pendirli” sözcüğü de peynirli demektir.
Bazı evlerde bu pilava “etli pilav” da denir. Ancak üzlemeli adı, yemeğin sadece malzemesini değil sofradaki yerini de anlatır. O yüzden tariflerde iki isim birbirinin yerine kullanılır.
Benzer biçimde “frenk” denilen domates de yöresel ağızda yer bulur. Bu tür sözcükler, tarifleri okuyanlar için küçük bir sözlük işlevi görür. Bilinmeyen bir kelimeyle karşılaşıldığında malzeme listesi buna göre okunur.
Bu tür yöresel adlar, tarifin yalnızca dilini değil yöntemini de taşır. Üzlemeli sözcüğü, yemeğin tekrar yapılmasını isteyen bir lezzeti anlatır. Aynı şekilde frenk denilen domates, yemeğin rengini belirler. Kelimeleri bilmek, tarifi doğru okumayı kolaylaştırır.
Pirinç ve et pişirmeye nasıl hazırlanır?
Pirinç önce üç kez yıkanır, sonra yarım saat ıslatılır. Bu süre tanelerin pişerken kırılmasını azaltır. Suyu süzülen pirinç, temiz bir bez üzerinde kısa süre dinlendirilir ve doğrudan kullanılır.
Et, küçük küpler hâlinde doğranıp kağıt havluyla kurutulur. Nemli et tavada kızarmak yerine haşlanır, bu da lezzeti azaltır. Kuru et, yağda daha rahat mühürlenir ve suyunu içinde tutar.
Soğan, etle aynı boyutta doğranmaz. Daha ince kıyılan soğan, etten önce kavrulur ve yağa tat verir. Bu ayrım, pilavın genel dengesini korumayı kolaylaştırır.
Soğanı çok ince kıymak, yağda daha hızlı kızarmasını sağlar. Et ise daha iri küpler hâlinde kalır. Böylece soğan önce pişer, et sonra katılır. Bu sıralama, yağın tadının pirince eşit dağılmasını sağlar.
Üzlemeli pilav nasıl yapılır?
Adımlar, önce etin mühürlenmesiyle başlar. Pirinç en son eklenir ve tencerenin kapağı kapatılmadan önce karıştırılır. Aşağıdaki yöntem beş kişilik bir tencere içindir.
- Geniş tencerede sade yağ ısıtılır, et küpleri dört dakika kızartılır.
- Soğan eklenip üç dakika daha kavrulur, salça katılır.
- Et suyu dökülür, kimyon ve karabiber serpilir; karışım kaynatılır.
- Yıkanmış pirinç eklenir, tuz ayarlanır ve bir kez karıştırılır.
- Kısık ateşte on beş dakika pişirilir, ateş kapatılıp on dakika dinlendirilir.
Etin kızartılması sırasında tencere kalabalık olmamalıdır. Parçalar üst üste yığılırsa kızarmak yerine buharda pişer. Gerekirse et iki partide kızartılır.
İki partide kızartma, etin suyunu daha iyi tutar. İlk partiden çıkan parçalar bir kâsede bekletilir. İkinci parti de kızardıktan sonra hepsi tencereye alınır. Soğan, etin üzerine eklendiğinde yağın sıcaklığı biraz düşer.
Üzlemeli pilavla sade pilav arasındaki farklar nelerdir?
Sade pirinç pilavında et bulunmaz ve yağ oranı düşüktür. Üzlemeli pilavda ise et kavrulup suyu pirince geçer. Bu fark, pişirme süresini ve sunuş biçimini de değiştirir.
| Özellik | Üzlemeli pilav | Sade pirinç pilavı |
|---|---|---|
| Temel malzeme | Pirinç, kuzu eti, sade yağ | Pirinç, su, tereyağı |
| Pişirme yöntemi | Et kavrulup su eklenir | Doğrudan suda pişirme |
| Süre | Yaklaşık 50 dakika | Yaklaşık 25 dakika |
| Servis | Ana yemek | Yanında eşlikçi |
Süre farkı, etin kızartılması ve kısık ateşte pişmesinden gelir. Sade pilavda bu aşamalar yoktur. Buna karşılık üzlemeli pilav, tek başına bir öğünü karşılayacak kadar doyurucudur.
İki pilav arasındaki yağ oranı da farklıdır. Sade pilavda yağ yalnızca taneleri kaplar. Üzlemeli pilavda ise etin yağı pirince nüfuz eder. Bu fark, yemeğin ağırlığını ve tok tutma süresini belirler.
Et pilavın içinde nasıl doğru pişer?
Et, pirinçle aynı anda pişirilirse sert kalabilir. Bu yüzden önce kızartılır, sonra suyla uzun süre kısık ateşte bırakılır. Pirinç eklendiğinde etin suyu zaten pilava karışmış olur.
Kemikli et kullanılacaksa pişme süresi biraz uzatılır. Kemik suyu pilava ayrı bir derinlik katar. Serviste kemik parçaları ayıklanır, yalnızca et taneleri bırakılır.
Etin rengi pişme sırasında açılır. Kızarmış yüzey, suyun içinde yumuşar ve lifler ayrılır. Bu noktada et, pirinçle karışmaya hazır demektir.
Etin suyu tencerede kaldığı için ayrıca yağ eklemeye gerek yoktur. Pirinç bu suyu emdikçe taneler lezzetlenir. Kapağın kapatılması, buharın taneler arasında dolaşmasını sağlar. Sonuç, tek bir tatta birleşen bir yemektir.
Yağın türü bu pilavda neden önemlidir?
Sade yağ, yüksek ısıda kızartma için uygun bir yağdır. Etin mühürlenmesi sırasında duman çıkmaz, tat acılaşmaz. Farkı Urfa sade yağ sayfasında inceleyebilirsiniz.
Zeytinyağı kullanılacaksa ateş orta derecede tutulur. Zeytinyağı daha düşük ısıda kızarır, bu yüzden et daha uzun sürede mühürlenir. Sonuç aynı olsa da kavurma kokusu farklı olur.
Yağın miktarı da kızartmayı etkiler. Çok az yağ, etin tencereye yapışmasına yol açar. Ölçülen dört yemek kaşığı, beş kişilik tencere için dengeli bir orandır.
Üzlemeli pilav kaç kişiliktir ve kaç dakika sürer?
Bir ölçü pilav beş kişiye yeter. Pirinç ıslatma süresiyle birlikte toplam hazırlık yaklaşık 50 dakikayı bulur. Etin kızartılması ve kısık ateşte pişmesi bu sürenin büyük bölümünü oluşturur.
Kalabalık sofralarda ölçüler iki katına çıkarılır. Bu durumda tencerenin taban genişliği de artırılmalıdır. Dar tencerede pirinç ezilir, suyun dağılımı dengesiz olur.
En sade hâliyle yoğurt ve turşu yanında yeterlidir. Daha zengin bir sofra istenirse salçalı köfte veya fırın sebze eklenebilir. Pilavın kendi yağı, ek sos ihtiyacını azaltır.
Sıcak servis, yemeğin dokusu için önemlidir. Soğudukça yağ tanelerin etrafında katmanlaşır ve pilav ağırlaşır. Bu yüzden piştikten hemen sonra tabaklara alınmalıdır.
Pilavı tabaklara alırken üzerindeki et parçaları da dağıtılır. Bir kaşıkla hem pilav hem et alınması, yemeğin bütün lezzetini verir. Servis kabı derin değil, geniş olmalıdır. Geniş tabak, pilavın soğumasını da hızlandırır.
Tarifteki ürünleri mağazada nerede bulabilirim?
Tarifle ilgili ince bulgur ve kuru gıda bağlantıları aşağıda toplandı. İnce bulgur, aynı kavurma yöntemiyle farklı bir pilav denemesi için alternatif olabilir. Bağlantılar yalnızca ürün ve kategori sayfalarına yönlendirir.